ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣ ಇಂದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ದೇಶದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ್ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಇಂದು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಸಿಲುಕಿವೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆ ಎದುರಿಸಿದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪದೇ ಪದೇ ಬದಲಾಗುವ ನಿಲುವುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ‘ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಆಪೋಶನ’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಪ್ಪುಗೆ ಮತ್ತು ಮೌನ ವಿಲೀನ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಜೆಪಿ, ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವರ ಮತದಾರರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನಿತ ನಾಯಕರನ್ನು ಎತ್ತಿಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಮೂಲ ಪಕ್ಷವನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಏಕನಾಥ ಶಿಂಧೆ ಪ್ರಕರಣ ಇದಕ್ಕೆ ತಾಜಾ ಉದಾಹರಣೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನೇ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶಿವಸೇನೆಯನ್ನು ಅದರದ್ದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ‘ಪಗಡೆ ದಾಳ’
ಬಿಹಾರದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೀತಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಜೆಡಿಯು ಮತ್ತು ಆರ್ ಜೆಡಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. “ವಿಭೀಷಣ”ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಡೆಸುವ ಈ ಆಟವು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಮಂಕಾಗಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಜೆಂಡಾವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ: ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ?
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜೆಡಿಎಸ್ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಜೆಡಿಎಸ್ ಮೈತ್ರಿಯು ಜೆಡಿಎಸ್ ಪಾಲಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷದ ಬೃಹತ್ ಸಂಘಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ ಆ ಬಳಿಕ ಅದು “ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲದ” ಎರಡನೇ ಹಂತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ vs ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕರೂಪತೆ
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳು. ಆದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು “ಏಕನಾಯಕ-ಏಕಪಕ್ಷ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ದನಿಗಳು ಮೌನವಾಗುವ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ.
ತಮಿಳುನಾಡು ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದಿ ಹೃದಯಭಾಗದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿವೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯ: ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವು ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು: ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಪಕ್ಷಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.
ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಏಕತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದಾಗ ಈ ಪಕ್ಷಗಳ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕಾರಣ: ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಧಿಕಾರ ರಚಿಸಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲಗೊಂಡಂತೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಅಳಿವು-ಉಳಿವಿನ ಸಂಕಟ ಎದುರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು:
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಂತಿರಬಾರದು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಂತಹ ಬೃಹತ್ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಪೋಶನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮಹಿಳಾ ಪೊಲೀಸರ 40 ದಿನಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ; ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಕಾಮುಕರು!
ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಿದೆಯಾ ಎಂಬುದೇ ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆ.
